سرای تاریخ : حسین (ع) سومین امام شیعیان و از برجستهترین شخصیتهای تاریخ اسلام است. زندگی، سیره و قیام عاشورای ایشان نماد عدالتخواهی، آزادگی و ایستادگی در برابر ظلم بوده و تأثیر ماندگاری بر فرهنگ اسلامی بر جای گذاشته است.
خاندان امام حسین (ع)؛ سومین امام شیعیان و سالار شهیدان
امام حسین بن علی (علیهماالسلام)، مشهور به امام حسین (ع) و سیدالشهدا، سومین امام شیعیان و دومین فرزند امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (ع) و حضرت فاطمه زهرا (س) است. ایشان در سال چهارم هجری قمری در مدینه متولد شد و به عنوان نوه گرامی پیامبر اسلام (ص) جایگاهی ویژه در میان مسلمانان دارد.امام حسین (ع) در منابع اسلامی با کنیه «اباعبدالله» شناخته میشود. در روایات، آن حضرت از نظر چهره و ظاهر، شبیهترین فرد به پیامبر اکرم (ص) و از نظر اخلاق، منش و رفتار، بسیار نزدیک به امیرالمؤمنین علی (ع) توصیف شده است.سیدالشهدا در دوران خلافت پدر بزرگوار خود در کنار ایشان حضور داشت و در رویدادهای مهم سیاسی و نظامی آن عصر نقشآفرینی کرد. همچنین در دوران امامت امام حسن مجتبی (ع)، همواره پشتیبان و همراه برادر خود بود و در دفاع از مواضع اهلبیت (ع) نقش مؤثری ایفا میکرد.پس از شهادت امام حسن (ع)، امامت به امام حسین (ع) رسید. آن حضرت تا زمان حیات معاویه به مفاد پیمان صلح پایبند ماند؛ اما پس از مرگ معاویه، از بیعت با یزید بن معاویه خودداری کرد و حکومت او را نامشروع دانست. امام حسین (ع) با هدف اصلاح جامعه اسلامی، احیای ارزشهای دینی و مقابله با ظلم و انحراف، از مدینه به مکه و سپس به سوی عراق حرکت کرد.سرانجام کاروان امام در سرزمین کربلا با سپاه عبیدالله بن زیاد و یزید روبهرو شد. پس از محاصره و فشارهای فراوان، در روز دهم محرم سال ۶۱ هجری قمری، نبرد عاشورا رخ داد و امام حسین (ع) به همراه جمعی از خاندان و یاران وفادارش به شهادت رسید. پس از این واقعه، بازماندگان اهلبیت (ع)، از جمله امام سجاد (ع)، به اسارت برده شدند.در منابع روایی، فضیلتهای فراوانی برای زیارت امام حسین (ع) نقل شده است که بیانگر جایگاه والای ایشان در هدایت امت اسلامی است. همچنین القاب متعددی برای آن حضرت ذکر شده که هر یک گوشهای از شخصیت معنوی، اخلاقی و الهی ایشان را بازتاب میدهد. از جمله القاب امام حسین (ع) میتوان به زکی، طیب، وفی، سید، مبارک و نافع اشاره کرد. لقب «سید شباب اهل الجنة» به معنای سرور جوانان بهشت، از مشهورترین القاب ایشان است. همچنین عناوینی مانند «الدلیل علی ذات الله» و «التابع لمرضاة الله» بیانگر مقام والای بندگی و معرفت الهی آن حضرت هستند. لقب «شهید» و به ویژه «سیدالشهدا» نیز یادآور بزرگترین حماسه تاریخ اسلام و جایگاه بینظیر امام حسین (ع) در فرهنگ اسلامی است.
۱- نسب امام حسین (علیهالسلام)
امام حسین (علیهالسلام)، سومین امام از امامان دوازدهگانه شیعه و یکی از چهارده معصوم، فرزند امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) و حضرت فاطمه زهرا (سلاماللهعلیها) است. ایشان نوه گرامی پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و از برجستهترین شخصیتهای خاندان نبوت به شمار میرود. نسب شریف آن حضرت چنین است: حسین بن علی بن ابیطالب بن عبدالمطلب بن هاشم.
۲- نامگذاری امام حسین (علیهالسلام)
بر اساس روایات اسلامی، نام «حسین» را پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) به فرمان الهی برای این مولود مبارک برگزید. در برخی نقلها آمده است که این نام معادل «شبیر»، فرزند هارون پیامبر، بوده و به همین دلیل برای فرزند امیرالمؤمنین انتخاب شد.
در برخی روایات نیز آمده است که امام علی (علیهالسلام) مایل بود نام فرزندش را «حَرب» بگذارد، اما در نامگذاری بر پیامبر پیشی نگرفت. همچنین نقلهایی وجود دارد که ابتدا نام «جعفر» برای ایشان در نظر گرفته شده بود، ولی پیامبر آن را به «حسین» تغییر داد.
در روایات شیعی تأکید شده است که نامهای «حسن» و «حسین» از نامهای ویژه و مبارک بهشتی هستند و پیش از اسلام در میان عرب سابقه نداشتهاند.
۳- القاب و کنیه امام حسین (علیهالسلام)
مشهورترین کنیه امام حسین (علیهالسلام)، «ابوعبدالله» است که در اکثر منابع تاریخی و حدیثی ذکر شده است.
آن حضرت دارای القاب فراوانی است که هر یک بیانگر بخشی از شخصیت والای ایشان است. از مهمترین این القاب میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- زکی (پاکیزه)
- طیب (نیکو و پاک)
- وفیّ (وفادار)
- سید (سرور)
- مبارک
- نافع
- رشید
- الدلیل علی ذات الله
- التابع لمرضاة الله
مشهورترین لقب امام حسین (علیهالسلام)، «سید شباب اهل الجنه» به معنای سرور جوانان بهشت است. همچنین در روایات اسلامی از ایشان با عناوین «شهید» و «سیدالشهداء» نیز یاد شده است.
۴- ولادت امام حسین (علیهالسلام)
امام حسین (علیهالسلام) در شهر مدینه متولد شد. درباره سال ولادت ایشان اختلاف نظر وجود دارد، اما مشهور آن است که در سال چهارم هجری قمری دیده به جهان گشود.
بیشتر مورخان و محدثان، سوم شعبان را روز ولادت آن حضرت دانستهاند، هرچند درباره روز و ماه دقیق تولد، دیدگاههای دیگری نیز نقل شده است.
فاصله سنی میان امام حسن و امام حسین (علیهماالسلام) در منابع مختلف متفاوت گزارش شده، اما مشهور آن است که این فاصله کمتر از دو سال بوده است.
پس از ولادت، پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) همان سنتهایی را که درباره امام حسن انجام داده بود، درباره امام حسین نیز اجرا کرد؛ از جمله گفتن اذان و اقامه در گوش نوزاد و انجام عقیقه.
برخی منابع نقل کردهاند که امفضل، همسر عباس بن عبدالمطلب، به دستور پیامبر دایگی امام حسین را برعهده داشت. در مقابل، در برخی روایات شیعی آمده است که آن حضرت از هیچ زنی شیر ننوشید و تغذیه ایشان به گونهای ویژه و متفاوت بوده است.
۵- شهادت امام حسین (علیهالسلام)
امام حسین (علیهالسلام) در روز عاشورا، دهم محرم سال ۶۱ هجری قمری، در سرزمین کربلا در عراق به شهادت رسید. این واقعه از مهمترین و تأثیرگذارترین حوادث تاریخ اسلام به شمار میرود. اگرچه درباره روز هفته شهادت آن حضرت اختلافهایی در منابع دیده میشود، اما بسیاری از مورخان روز جمعه را مشهورتر و معتبرتر دانستهاند.درباره سن امام هنگام شهادت نیز گزارشهای متفاوتی وجود دارد، اما بیشتر منابع سن ایشان را حدود ۵۷ سال ذکر کردهاند.شهادت امام حسین (علیهالسلام) و یاران باوفایش در کربلا، نقطه عطفی در تاریخ اسلام بود و نهضت عاشورا به نماد مبارزه با ظلم، دفاع از حق و پاسداری از ارزشهای دینی تبدیل شد.
