نویسنده: شیخ محمد نجم الاسلام | کارشناسی و کارشناسی ارشد، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه داکا از کشور بنگلادش
سرای تاریخ : در دهم ماه محرم سال ۶۱ هجری، نوهٔ محبوب پیامبر اکرم حضرت محمد (ص)، یعنی حضرت امام حسین (ع)، در سرزمین کربلا به دست سپاه یزید به شهادت رسید. مسلمانان سراسر جهان هر ساله به یاد این مصیبت بزرگ و برای زنده نگه داشتن خاطرهٔ آن، مراسم عاشورا را برگزار میکنند. به همین مناسبت، در سدهٔ هفدهم میلادی و در دوران پادشاهی شاهجهان، بنایی به نام «حسینی دالان» ساخته شد که در جادهٔ حسینی دالان، منطقهٔ چانخارپولِ داکای قدیم در بنگلادش واقع شده است.
این بنای تاریخی که نزدیک به چهارصد سال قدمت دارد، با نام «امامباره» نیز شناخته میشود. برخی نیز آن را «حسنی دالان» یا «حساینی دالان» مینامند. حسینی دالان در اصل به عنوان مسجد و آرامستان شیعیان مورد استفاده قرار میگیرد و یکی از مهمترین مراکز برگزاری مراسم مذهبی ماه محرم برای جامعهٔ شیعه به شمار میآید.
هر ساله مراسم سنتی تعزیه و دستههای عزاداری عاشورا با نوای «های حسین، های حسین» و سینهزنی و ماتم از این مکان آغاز میشود. افزون بر آن، آیینها و مراسم مذهبی دیگری نیز توسط شیعیان در این مکان برگزار میشود.
حسینی دالان: نمادی تاریخی از یاد شهیدان کربلا
در بخش جنوبی حسینی دالان یا امامباره، حوضی مربعشکل قرار دارد و در بخش شمالی آن آرامستانی واقع شده است. ساختمان به رنگ سفید است و نمای بیرونی آن با خوشنویسیها و تزئینات آبیرنگ آراسته شده است. این بنا بر روی سکویی بلند ساخته شده و فضای داخلی مسجد نیز با نقشونگارهای زیبا و چشمنواز تزئین شده است.
اگرچه گفته میشود که این بنا در دوران شاهجهان ساخته شده، اما دربارهٔ تاریخ دقیق ساخت آن میان تاریخنگاران اختلاف نظر وجود دارد. بر اساس کتیبهٔ موجود بر دیوار حسینی دالان یا امامباره، این بنا در زمان حکومت شاه شجاع و به دست یکی از فرماندهان نیروی دریایی او به نام میر مراد ساخته شده است. وی در سال ۱۰۵۲ هجری قمری، برابر با ۱۶۴۲ میلادی، نخستین تعزیه را در این مکان بنا نهاد.
حسینی دالان: نمادی تاریخی از یاد شهیدان کربلا
در بسیاری از اسناد تاریخی آمده است که بنای کنونی در واقع شکل توسعه یافتهٔ همان ساختمان اولیه است. با این حال، پس از مدتی ساختمان اولیه ویران شد و نایبناظمان بار دیگر آن را بازسازی کردند. گفته میشود که بنای اصلی تا سال ۱۸۳۲ میلادی پابرجا بود. در دوران حکومت کمپانی هند شرقی، این بنا دو بار مورد مرمت قرار گرفت. همچنین در زلزلهٔ سال ۱۸۹۷، ساختمان تقریباً بهطور کامل ویران شد. پس از آن، خواجه احسنالله با صرف بیش از یک لک روپیه آن را بازسازی کرد.
در سال ۲۰۱۱، با ابتکار دولت ایران، عملیات مرمت و زیباسازی کامل حسینی دالان انجام شد. دولت ایران کمکهای مالی و فنی لازم را برای این پروژه فراهم کرد و معماران و هنرمندان ایرانی نیز در آن مشارکت داشتند. از این رو، امروزه جلوههای ظاهری و زیباییشناسی بناهای مذهبی ایران را میتوان بهوضوح در حسینی دالان مشاهده کرد.
هر ساله به مناسبت دهم محرم و روز عاشورا، شیعیان برنامههای گوناگونی در حسینی دالان برگزار میکنند و این امامباره مملو از عزاداران میشود. آنان در روز عاشورا روزه میگیرند و سپس بهطور جمعی افطار میکنند. همچنین، همهساله دستهٔ سنتی تعزیه و عزاداری عاشورا از حسینی دالان حرکت خود را آغاز میکند.
