سرای تاریخ : ابوعلی سینا، حکیم، فیلسوف، طبیب و دانشمند برجسته ایرانی، که در جهان غرب با نام Avicenna و لقب «امیر پزشکان» شناخته میشود، در سال ۳۷۰ هجری قمری (۱ شهریور ۳۵۹) در شهر بخارا متولد شد.
زندگینامه ابن سینا
ابوعلی سینا از کودکی استعداد و نبوغ شگرفی در علوم مختلف داشت. پدرش، عبدالله، تلاش زیادی در تعلیم و تربیت او کرد و خانهشان محل رفت و آمد دانشمندان بود. تا ده سالگی، ابن سینا قرآن و علوم ادبی را فرا گرفت و سپس به مطالعه منطق و ریاضیات پرداخت. استاد ریاضیات او، ابوعبدالله ناتلی بود و بعدها نزد ابوسهیل مسیحی، علوم طبیعی، مابعدالطبیعه و طب را آموخت.
در شانزده سالگی، او در اکثر علوم زمان خود استاد بود و تنها در مابعدالطبیعه، با مطالعه چهلباره کتاب متافیزیک ارسطو، به فهم کامل نرسید. پس از مطالعه شرح فارابی، توانست مسائل پیچیده را درک کند. هنگامی که به هجدهسالگی رسید، نیازی به یادگیری علوم جدید نداشت و تنها به تعمیق دانش خود میپرداخت. ابن سینا بعدها به شاگردش جوزانی گفت که پس از هجدهسالگی چیز جدیدی نیاموخته است.
ابن سینا در سن ۵۷ سالگی در ماه رمضان قمری از دنیا رفت
روز پزشک در ایران
در ایران، روز نخست شهریور که مصادف با تولد بوعلی سینا است، به پاس خدمات او در علوم پزشکی و تاثیرگذاریاش بر این علم، به نام روز پزشک نامگذاری شده است. در دیگر کشورها نیز با توجه به سنتهای محلی، روزهای متفاوتی برای این مناسبت انتخاب شدهاند.
در فرهنگ اسلامی، دانش پزشکی و فعالیت طبیب چنان ارزشمند است که پزشک به عنوان مظهر نام شریف «محیی» و احیاگر معرفی شده است. در زندگی اجتماعی مردم نیز، طبیب جایگاه ویژهای داشته و بیماران برای درمان دردهای جسمانی و مشاوره در امور فردی و اجتماعی به او مراجعه میکردند.
نمونه بارز چنین حکیم فرزانهای، شیخالرئیس ابوعلی سینا است که با پیوند عمیق با خداوند و آموزههای وحیانی، نور حکمت الهی را در دل خود تاباند و به حکیم الهی تبدیل شد.
قانون مشهورترین اثر مکتوب ابن سینا در مورد علم پزشکی است
پزشکی و آثار ابن سینا
ابن سینا نه تنها یکی از بزرگترین فیلسوفان جهان، بلکه از برجستهترین چهرههای تاریخ پزشکی است. مهمترین اثر او در پزشکی، کتاب قانون (القانون فی الطب) است که پیش از سال ۴۰۶ هجری قمری و حدود ۳۵ سالگی او نگارش شد. این کتاب طی قرون متعدد در جهان اسلام و اروپا مرجع اصلی پزشکی بود و دیگر کتابها را تحت تاثیر قرار داد.(دانلود کتاب قدیمی و نایاب طب اسلامی)
شهرت و اعتبار کتاب قانون به حدی بود که نظامی عروضی گفته است: «اگر بقراط و جالینوس زنده شوند، سزاوار است که پیش این کتاب سجده کنند». ابن سینا علاوه بر قانون، کتابهای دیگری مانند الارجوزة فی الطب، مقالة فی احکام الادویه القلبیه، رساله فی الفصد و رساله فی القولنج نیز نوشته است.
مناظره و تعاملات علمی
ابن سینا در دوران شکوفایی تمدن ایران با دانشمندان همعصر خود ارتباط داشت و با بسیاری از آنان از جمله ابوریحان بیرونی و ابوسعید ابوالخیر ملاقات و مناظره کرد. گفته میشود وقتی ابن سینا با ابوسعید ابوالخیر به بحث پرداخت، پس از پایان جلسه، هر یک دیگری را تحسین کرده و گفتند: «آنچه او میبیند، من میدانم و آنچه من میدانم، او میبیند.»
آرامگاه بوعلی سینا
فراز و نشیب زندگی ابن سینا
زندگی ابن سینا یکنواخت نبود و با حوادث و چالشهای متعددی همراه بود: از وزارت و مشاوره در دربار، تا آوارگی، تبعید و زندان. با این حال، او با تلاش و همت، بیش از ۴۵۰ کتاب و رساله به زبانهای عربی و فارسی نگاشت. در دو هفته پایانی زندگی، تمامی اموال خود را بخشید، غلامان را آزاد کرد و هر سه روز یکبار قرآن را تلاوت میکرد. ابن سینا در روز جمعه اول رمضان سال ۴۲۸ هجری قمری (۲۸ خرداد ۴۱۶ هجری شمسی) در همدان درگذشت.
ارزش و اهمیت علم پزشکی
در اسلام، دانش پزشکی به اندازه دانش دینی ارزشمند است. امام علی (ع) میفرماید: «دانش بر دو نوع است: دانش دینی و دانش بدن و سلامت آن». پزشک با تأمین سلامت جسمی مردم، آنها را برای زندگی دنیوی و اخروی آماده میسازد. اهمیت اخلاق، صداقت و نیکخلقی در حرفه پزشکی بسیار بالاست، چرا که اعتماد بیمار، کلید درمان موفق است.
آثار و کتابهای مهم
ابن سینا بیش از ۱۳۱ اثر اصیل و ۱۱۱ اثر منسوب دارد. از مهمترین آثار او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
کتاب شفا
دانشنامهای جامع شامل چهار بخش اصلی: منطق، علوم طبیعی، ریاضیات و مابعدالطبیعه. بخش نجوم، شیمی و زمینشناسی آن برای دانشمندان اروپایی پیشگامانه محسوب میشد.
کتاب قانون (Canon)
مهمترین اثر پزشکی او با پنج جلد شامل کیهانشناسی، مزاجشناسی، آناتومی، فیزیولوژی، داروشناسی و آسیبشناسی. کتاب شامل بیش از ۸۰۰ ماده دارویی و ۶۵۰ ترکیب دارویی است و قوانین دقیقی برای آزمایش و اثرگذاری داروها ارائه میدهد. این کتاب تا قرنها مرجع اصلی پزشکی اروپا بود و بسیاری آن را «انجیل پزشکی» مینامند.
دیگر آثار
آثار دیگر ابن سینا شامل الاشارات، الانصاف، الهداية، النجاة، رساله نبض، دانشنامه علائی و بیش از ۲۰ اثر فارسی است.
فعالیتها و سفرهای علمی
مهارت پزشکی ابن سینا او را نزد حاکمان محبوب کرد، اما آشفتگی سیاسی او را مجبور به مهاجرت کرد. او از بخارا به جرجان و گرگان رفت، با ابوسعید ابوالخیر ملاقات کرد و پس از تلاشهای فراوان، به ری و سپس همدان رسید. درمان موفق امیر شمسالدوله باعث شد ابن سینا وزارت را بر عهده گیرد. پس از مرگ امیر، به زندان افتاد و بخشهایی از کتاب شفا را نوشت. او سپس به اصفهان رفت، پانزده سال در آنجا زندگی کرد، رصدخانه تأسیس نمود و آثار فراوانی نوشت. در نهایت در همدان درگذشت.
اهمیت پزشک و اخلاق حرفهای
پزشک، همراه و همدم بیمار است. نیکخلقی، مهارت و رازداری از اصول اساسی حرفه پزشکی هستند. امام علی (ع) میفرماید: «به مانند پزشکی رفیق باش که دوا را آنجا و آنگونه قرار میدهد که مفید باشد.» سوگندنامه پزشکی بقراط نیز بر حفظ اسرار بیماران تأکید دارد.
جمعبندی
ابوعلی سینا، حکیم، فیلسوف و پزشک بزرگ ایرانی، با آثار علمی و فلسفی خود، تاثیر عمیقی بر جهان اسلام و اروپا گذاشت. او در جوانی استعداد فوقالعادهای در علوم مختلف از جمله پزشکی، فلسفه و منطق نشان داد و کتابهایی مانند قانون و شفا را تألیف کرد که قرنها مرجع دانش پزشکی و فلسفه بودند. زندگی او سرشار از تلاش علمی، سفرهای علمی و سیاسی و پایبندی به اخلاق و نیکخلقی بود. اهمیت پزشکی، رازداری و مهارت پزشک، در آموزههای اسلامی برجسته شده و ابن سینا نمونه بارز چنین حکیم فرزانهای است که دانش، اخلاق و خدمت به انسانها را با هم ترکیب کرد.
